Edvard Grieg (ur. 15 czerwca 1843 w Bergen, zm. 4 września 1907 tamże) był wybitnym norweskim kompozytorem epoki romantyzmu, którego muzyka stała się symbolem norweskiej tożsamości narodowej. Jego twórczość, charakteryzująca się liryzmem, dramatyzmem i głębokim osadzeniem w norweskim folklorze, przyniosła mu międzynarodowe uznanie i trwałe miejsce w kanonie muzyki klasycznej. W wieku 64 lat, zmarł po długiej chorobie w Szpitalu Miejskim w Bergen, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 64 lata (w momencie śmierci)
- Żona/Mąż: Nina Hagerup (poślubiona 11 czerwca 1867)
- Dzieci: Alexandra (zmarła w wieku niemowlęcym w 1869 roku)
- Zawód: Kompozytor, pianista
- Główne osiągnięcie: Koncert fortepianowy a-moll (1868), muzyka do dramatu „Peer Gynt” (1876)
Kim był Edvard Grieg? Podstawowe informacje o kompozytorze
Edvard Hagerup Grieg, urodzony w Bergen 15 czerwca 1843 roku, jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych kompozytorów norweskich i czołową postać epoki romantyzmu. Jego twórczość odegrała kluczową rolę w kształtowaniu i promowaniu norweskiej tożsamości kulturowej na arenie międzynarodowej. Grieg jest najbardziej celebrowaną postacią pochodzącą z Bergen, a jego wkład w kulturę miasta i kraju jest podkreślany przez liczne upamiętnienia, w tym nazwę największej sali koncertowej w mieście – Grieg Hall, a także akademii muzycznej.
Kompozytor zmarł 4 września 1907 roku w wieku 64 lat w Szpitalu Miejskim w Bergen, po długotrwałej chorobie. Jego życie, choć naznaczone osobistymi tragediami, było okresem intensywnej pracy twórczej i artystycznych sukcesów, które na zawsze odcisnęły piętno na historii muzyki.
Rodzina i życie prywatne Edvarda Griega
Nazwisko „Grieg” (pierwotnie „Greig”) ma szkockie korzenie, wywodzące się od klanu Gregor. Dziadek Edvarda, który osiedlił się w Norwegii około 1770 roku, zapoczątkował norweską gałąź rodziny.
11 czerwca 1867 roku Edvard Grieg poślubił swoją pierwszą kuzynkę, Ninę Hagerup. Nina, utalentowana sopranistka liryczna, często towarzyszyła mężowi podczas koncertów, tworząc harmonijny duet artystyczny i prywatny.
Niestety, życie rodzinne kompozytora zostało naznaczone głęboką tragedią. Para miała tylko jedno dziecko, córkę Alexandrę, która zmarła w wieku zaledwie roku w 1869 roku w wyniku zapalenia opon mózgowych. Ta strata była dla Griega druzgocąca i prawdopodobnie wpłynęła na ton jego późniejszych kompozycji.
Kariera muzyczna i twórczość Edvarda Griega
Wczesna edukacja muzyczna i wpływ matki
Pierwsze lekcje muzyki Edvard Grieg pobierał od swojej matki, Ellen Hagerup Grieg, która była pianistką. Naukę rozpoczęła, gdy mały Edvard miał sześć lat, rozbudzając w nim pasję do fortepianu i kompozycji.
Studia w Lipsku i inspiracja Ole Bullem
W 1858 roku, gdy Grieg miał zaledwie 15 lat, słynny skrzypek Ole Bull dostrzegł jego niezwykły talent i przekonał rodziców kompozytora do wysłania go na studia do Konserwatorium w Lipsku, jednego z najważniejszych ośrodków muzycznych w Europie.
Niechęć do formalnej edukacji muzycznej
Pomimo prestiżu lipskiego konserwatorium, Grieg nie czuł się komfortowo w jego rygorystycznych ramach. Studia nie przyniosły mu satysfakcji, a sam kompozytor w 1881 roku wspominał, że opuścił konserwatorium „tak samo głupi, jak do niego wstąpił”, co podkreślało jego indywidualistyczne podejście do sztuki.
Pobyt w Kopenhadze i inspiracja Nordraakiem
W latach 1863–1866 Edvard Grieg przebywał w Kopenhadze, gdzie nawiązał cenne znajomości, w tym z Rikardem Nordraakiem. Nordraak stał się dla Griega ważnym źródłem inspiracji, zachęcając go do tworzenia muzyki narodowej, czerpiącej z bogactwa norweskiego folkloru.
Powstanie Koncertu fortepianowego a-moll
Lato 1868 roku było niezwykle płodne dla Griega. Podczas wakacji spędzanych w Danii skomponował swoje najsłynniejsze dzieło – **Koncert fortepianowy a-moll**. Ten wirtuozowski utwór, pełen melodyjności i dramatyzmu, do dziś jest jednym z najczęściej wykonywanych koncertów fortepianowych w historii muzyki.
Spotkanie z Franzem Lisztem
W 1870 roku w Rzymie doszło do historycznego spotkania Edvarda Griega z Franzem Lisztem, jednym z najwybitniejszych pianistów i kompozytorów epoki. Liszt był pod ogromnym wrażeniem talentu młodego Norwega i zademonstrował swoje uznanie, publicznie grając z rękopisu Koncert fortepianowy a-moll Griega.
Współpraca z Henricem Ibsenem i muzyka do „Peer Gynta”
Jednym z najbardziej znaczących dzieł w dorobku Griega jest muzyka do dramatu Henrika Ibsena, „Peer Gynt”. Na prośbę autora, Grieg skomponował cykl utworów, który przyniósł mu międzynarodową sławę. Z tej suity pochodzą tak ikoniczne kompozycje jak „W grocie Króla Gór” (znana również jako „Hall of the Mountain King”) czy „Poranek” (Morning Mood). Utwory te stały się synonimem norweskiej muzyki i są powszechnie wykorzystywane w kulturze masowej.
Relacja z Piotrem Czajkowskim
W 1888 roku w Lipsku doszło do spotkania dwóch wybitnych kompozytorów epoki romantyzmu: Edvarda Griega i Piotra Czajkowskiego. Obaj artyści darzyli się wzajemnym, głębokim szacunkiem, a Czajkowski wielokrotnie podkreślał oryginalność i ciepło muzyki Griega.
Nagrody, osiągnięcia i uznanie Edvarda Griega
Uznanie dla talentu i dorobku Edvarda Griega znalazło wyraz w licznych wyróżnieniach. Kompozytor otrzymał dwa prestiżowe doktoraty honoris causa: w 1894 roku od Uniwersytetu w Cambridge i w 1906 roku od Uniwersytetu w Oksfordzie. Te akademickie zaszczyty świadczyły o jego międzynarodowej renomie.
Szczególnym dowodem uznania było zaproszenie na prywatny koncert dla brytyjskiej monarchini. 6 grudnia 1897 roku Edvard Grieg wraz ze swoją żoną, Niną, wystąpił na zamku Windsor dla królowej Wiktorii.
Kluczowe daty w karierze Edvarda Griega
- 1858 – Rozpoczęcie studiów w Konserwatorium w Lipsku na przekonanie Ole Bulla.
- 1863–1866 – Pobyt w Kopenhadze, poznanie Rikarda Nordraaka i inspiracja muzyką narodową.
- Lato 1868 – Kompozycja Koncertu fortepianowego a-moll.
- 1870 – Spotkanie z Franzem Lisztem w Rzymie.
- 1876 – Kompozycja muzyki do dramatu „Peer Gynt” Henrika Ibsena.
- 1888 – Spotkanie z Piotrem Czajkowskim w Lipsku.
- 1894 – Nadanie doktoratu honoris causa przez Uniwersytet w Cambridge.
- 1897 – Prywatny koncert dla królowej Wiktorii na zamku Windsor.
- 1899 – Protest przeciwko sprawie Dreyfusa, odwołanie koncertów we Francji.
- 1903 – Nagranie dziewięciu utworów na płytach 78-obrotowych w Paryżu.
- 1906 – Nadanie doktoratu honoris causa przez Uniwersytet w Oksfordzie.
Zdrowie i wyzwania życiowe Edvarda Griega
Zdrowie Edvarda Griega stanowiło poważne wyzwanie przez całe jego życie. Wiosną 1860 roku, w młodym wieku, przeszedł zapalenie opłucnej i gruźlicę, które pozostawiły trwałe ślady, trwale uszkadzając jego lewe płuco i prowadząc do deformacji kręgosłupa. Te doświadczenia znacząco wpłynęły na jego fizyczne samopoczucie.
Przez całe dorosłe życie Grieg cierpiał na liczne infekcje dróg oddechowych, co zmuszało go do częstych wizyt w uzdrowiskach i ograniczało jego możliwości podróżowania i koncertowania. Mimo tych trudności, kompozytor wykazywał niezwykłą siłę woli, kontynuując swoją pracę twórczą.
Postawa społeczna i kontrowersje Edvarda Griega
Edvard Grieg był człowiekiem o silnych przekonaniach moralnych. W 1899 roku, w akcie protestu przeciwko antysemickiemu skandalowi znanemu jako sprawa Dreyfusa, odwołał swoje zaplanowane koncerty we Francji. Była to odważna decyzja, świadcząca o jego zaangażowaniu w sprawy sprawiedliwości społecznej.
Zdecydowana postawa Griega w sprawie Dreyfusa wywołała silne reakcje, a kompozytor stał się celem licznych ataków i otrzymywał mnóstwo francuskiej „poczty nienawiści”. Mimo negatywnych konsekwencji, Grieg nie wycofał się ze swoich poglądów, pokazując swoją determinację w obronie zasad etycznych.
Ciekawostki i dziedzictwo Edvarda Griega
W 1903 roku w Paryżu Edvard Grieg dokonał dziewięciu nagrań swojej muzyki na płytach 78-obrotowych. Te historyczne nagrania stanowią cenne świadectwo jego interpretacji i są niezwykle cenne dla zrozumienia jego artystycznej wizji.
Tuż przed śmiercią, w szpitalu w Bergen, Edvard Grieg wypowiedział słowa: „Cóż, jeśli tak musi być” („Well, if it must be so”). Te proste słowa, wypowiedziane w obliczu nieuchronnego końca, oddają pewną pogodę ducha i akceptację losu.
Pogrzeb Edvarda Griega zgromadził ogromną liczbę żałobników – od 30 do 40 tysięcy osób. Świadczy to o niezwykłej popularności i szacunku, jakim darzono kompozytora w jego ojczyźnie i za granicą. Jego prochy spoczywają w krypcie wykutej w skale w pobliżu jego domu w Troldhaugen, malowniczej posiadłości, która stała się jego azylem i miejscem natchnienia.
Warto wiedzieć: Dziedzictwo Edvarda Griega sięga nawet poza granice Ziemi. Na cześć kompozytora nazwano jeden z dużych kraterów na planecie Merkury. To niezwykłe wyróżnienie świadczy o uniwersalnym i ponadczasowym charakterze jego twórczości.
Pod koniec swojego życia Edvard Grieg nawiązał bliską przyjaźń z australijskim pianistą Percy Graingerem. Grieg był pod wielkim wrażeniem talentu Graingera, nazywając go „geniuszem”. Ta przyjaźń była kolejnym dowodem na to, jak bardzo Grieg cenił młode, obiecujące talenty.
Kluczowe informacje o Edvardzie Grieghu
| Aspekt | Informacja |
|---|---|
| Data urodzenia | 15 czerwca 1843 |
| Miejsce urodzenia | Bergen, Norwegia |
| Data śmierci | 4 września 1907 |
| Wiek w momencie śmierci | 64 lata |
| Najważniejsze dzieło | Koncert fortepianowy a-moll (1868) |
| Współpraca artystyczna | Henrik Ibsen (muzyka do „Peer Gynt”) |
| Żona | Nina Hagerup (od 11 czerwca 1867) |
| Dzieci | Alexandra (zmarła w 1869) |
Edvard Grieg, norweski kompozytor, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo muzyczne, które na trwałe wpisało się w historię muzyki światowej. Jego dzieła, takie jak Koncert fortepianowy a-moll i muzyka do dramatu „Peer Gynt”, nadal inspirują i poruszają słuchaczy, potwierdzając jego status jako jednego z najważniejszych twórców epoki romantyzmu, którego wkład w kulturę narodową i uniwersalną jest nie do przecenienia.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Z czego najbardziej znany jest Edvard Grieg?
Edvard Grieg jest najbardziej znany ze swojej muzyki inspirowanej norweskim folklorem i krajobrazami. Jego „Suita Peer Gynt” z fragmentami takimi jak „Poranek” czy „W grocie króla gór” jest powszechnie rozpoznawalna.
Co to jest Peer Gynt?
„Peer Gynt” to dramat autorstwa norweskiego pisarza Henrika Ibsena. Grieg skomponował do niego muzykę, która stała się jednym z jego najsłynniejszych dzieł, przedstawiając barwną opowieść o przygodach tytułowego bohatera.
Jakie były ostatnie słowa Griega?
Według dostępnych relacji, ostatnie słowa Edvarda Griega brzmiały: „Cóż, jeśli nie uda się, to przynajmniej było to zabawne”. Wyrażają one jego stoicki stosunek do życia i twórczości.
Na jakich instrumentach grał Edvard Grieg?
Edvard Grieg przede wszystkim grał na fortepianie, który był jego głównym instrumentem i narzędziem kompozytorskim. Jest również prawdopodobne, że jako muzyk posiadał podstawową znajomość innych instrumentów klawiszowych.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Edvard_Grieg
