Francisco Pizarro, hiszpański konkwistador, który wsławił się jako zdobywca Imperium Inków i założyciel Limy, stolicy dzisiejszego Peru, urodził się około 16 marca 1478 roku. Na moment swojej śmierci w 1541 roku, w wieku około 63 lat, miał już za sobą spektakularne podboje w Ameryce Południowej. Jego życie naznaczone było zarówno wielkimi triumfami, jak i tragicznymi wydarzeniami, w tym pojmaniem i egzekucją inkaskiego władcy Atahualpy. Był partnerem Inés Huaylas Yupanqui, z którą miał córkę Francisca Pizarro Yupanqui.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na czerwiec 1541 roku miał około 63 lata.
- Żona/Mąż: Inés Huaylas Yupanqui (partnerka).
- Dzieci: Francisca Pizarro Yupanqui.
- Zawód: Konkwistador, gubernator.
- Główne osiągnięcie: Zdobycie Imperium Inków i założenie Limy.
Francisco Pizarro – podstawowe informacje biograficzne
Pochodzenie i wczesne lata
Francisco Pizarro urodził się w Trujillo, w hiszpańskiej Estremadurze. Pochodził z rodziny o wojskowych tradycjach, będąc nieślubnym synem pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro i Franciski González. Mimo skromnych początków i braku formalnego wykształcenia, który skutkował analfabetyzmem przez całe życie, Pizarro wykazał się niezwykłą determinacją i zdolnościami przywódczymi, które pozwoliły mu wspiąć się po szczeblach kariery.
Data urodzenia i wiek
Choć dokładna data urodzenia Francisco Pizarro nie jest powszechnie znana, historycy przyjmują, że przyszedł na świat około 16 marca 1478 roku. Niektóre źródła wskazują jednak na rok 1475 jako przybliżoną datę narodzin. W momencie swojej śmierci, która nastąpiła 26 czerwca 1541 roku w Limie, Francisco Pizarro miał około 63 lata, co umiejscawia jego życie na przełomie XV i XVI wieku – epoki intensywnych odkryć geograficznych i podbojów.
Wykształcenie i status społeczny
Wychowując się w biednej rodzinie, Francisco Pizarro nie miał możliwości zdobycia formalnego wykształcenia i przez całe życie pozostał analfabetą. Brak umiejętności czytania i pisania nie przeszkodził mu jednak w błyskotliwej karierze. Wykazał się doskonałymi zdolnościami przywódczymi i administracyjnymi, czego dowodem są pełnione przez niego wysokie funkcje, w tym gubernatora Nowej Kastylii.
Przydomki w języku keczua
Wśród rdzennej ludności Ameryki Południowej oraz swoich zwolenników Francisco Pizarro zyskał szacunek, co przełożyło się na nadanie mu specyficznych przydomków. W języku keczua znany był jako „Apu”, co oznaczało „wodza” lub „szefa”, podkreślając jego pozycję przywódczą. Innym przydomkiem, który uzyskał, był „Machu Capitan”, co w tłumaczeniu na język keczua oznaczało „Starego Kapitana”, nawiązując do jego doświadczenia i długoletniej służby wojskowej.
Relacje rodzinne i powiązania
Francisco Pizarro był spokrewniony z innymi znaczącymi postaciami epoki konkwisty. Poprzez swojego ojca, Gonzalo Pizarro, był kuzynem drugiego stopnia Hernána Cortésa, słynnego zdobywcy Meksyku. Ta rodzinna więź z jednym z najpotężniejszych konkwistadorów mogła mieć wpływ na jego dalsze aspiracje. Warto również zaznaczyć, że jego liczne rodzeństwo, w tym bracia Francisco Martín de Alcántara, Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro, aktywnie uczestniczyło w jego wyprawach.
Rodzina i życie prywatne Francisco Pizarro
Rodzeństwo zaangażowane w podbój
Rodzina Francisco Pizarro odgrywała znaczącą rolę w jego życiu i ekspedycjach. Wyprawy, które organizował i prowadził, często odbywały się w towarzystwie jego licznych braci. Wśród nich znajdował się jego rodzony brat, Francisco Martín de Alcántara, który towarzyszył mu wiernie. Ponadto, w podboju Ameryki Południowej brali udział również jego przyrodni bracia ze strony ojca: Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro. Ich obecność i wsparcie były kluczowe w trudnych i niebezpiecznych przedsięwzięciach.
Związek z Inés Huaylas Yupanqui i potomstwo
Francisco Pizarro, w ramach swojej polityki wiązania się z lokalnymi elitami inkaskimi, nawiązał związek z Inés Huaylas Yupanqui, znaną również jako Quispe Sisa. Była ona córką inkaskiego władcy. Z tego związku narodziła się córka, Francisca Pizarro Yupanqui. Ten mariaż polityczny i osobisty świadczy o złożoności strategii Pizarro w umacnianiu swojej władzy.
Śmierć w wyniku zamachu
Życie Francisco Pizarro zakończyło się tragicznie. Zmarł 26 czerwca 1541 roku w Limie, w wieku około 63 lat. Jego śmierć była wynikiem brutalnego zamachu przeprowadzonego przez zwolenników Diego de Almagro. Zamach ten był kulminacją narastających walk o wpływy polityczne i podział łupów, które toczyły się między byłymi partnerami w podboju. Tragiczny koniec Pizarro podkreśla burzliwy charakter epoki konkwisty i nieustanne konflikty między hiszpańskimi zdobywcami.
Kariera i podboje Francisco Pizarro
Początki w Nowym Świecie
Droga Francisco Pizarro do sławy i potęgi rozpoczęła się od wyprawy do Nowego Świata. 10 listopada 1509 roku, w wieku ponad trzydziestu lat, wypłynął z Hiszpanii do Ameryki Południowej. Wziął udział w ekspedycji Alonso de Ojedy do Urabá, regionu położonego na terenie dzisiejszej Kolumbii. Był to jego pierwszy krok na drodze, która miała doprowadzić go do podboju jednego z największych imperiów kontynentu.
Odkrycie Oceanu Spokojnego
W 1513 roku Francisco Pizarro był częścią innej znaczącej ekspedycji. Towarzyszył Vasco Núñezowi de Balboa w historycznym przejściu przez Przesmyk Panamski. To właśnie podczas tej wyprawy Balboa jako pierwszy Europejczyk ujrzał Ocean Spokojny. Pizarro, jako jeden z członków tej ekspedycji, również miał zaszczyt zobaczyć rozległe wody południowego oceanu, co było momentem przełomowym w odkrywaniu geografii Nowego Świata.
Kariera polityczna w Panamie
Po swoich wczesnych doświadczeniach w Nowym Świecie, Francisco Pizarro osiadł w Panamie, która stała się wówczas centrum hiszpańskiej administracji i ekspansji w regionie. W latach 1519–1523 pełnił tam ważne i prestiżowe funkcje. Został burmistrzem (Alcalde) nowo założonego miasta Panama, a także objął stanowisko sędziego. Te role pozwoliły mu zdobyć cenne doświadczenie administracyjne i polityczne.
Aresztowanie Vasco Núñeza de Balboa
W styczniu 1519 roku Francisco Pizarro odegrał kluczową rolę w dramatycznych wydarzeniach związanych z losem Vasco Núñeza de Balboa. Na zlecenie gubernatora Dávili, Pizarro osobiście dokonał aresztowania swojego dawnego dowódcy i odkrywcy Oceanu Spokojnego. Aresztowanie to doprowadziło do procesu i ostatecznie do egzekucji Balboa przez ścięcie. Wydarzenie to pokazuje bezwzględność w walce o władzę w koloniach.
Partnerstwo „Empresa del Levante”
W 1524 roku Francisco Pizarro zawarł kluczowe porozumienie, które miało zapoczątkować jego największe przedsięwzięcie. Ustnie porozumiał się z księdzem Hernando de Luque i żołnierzem Diego de Almagro. Wspólnie utworzyli spółkę, znaną jako „Empresa del Levante”, której głównym celem był podbój południowych, nieznanych jeszcze terytoriów, które miały okazać się bogatym Imperium Inków. To partnerstwo stanowiło fundament dla przyszłych wypraw.
Słynna „Trzynastka” (Los trece de la fama)
Podczas drugiej wyprawy w kierunku południa, Francisco Pizarro napotkał na swojej drodze trudności i zniechęcenie wśród swoich ludzi. Według legendy, nakreślił linię na piasku, deklarując, że po jednej stronie znajduje się bogate i obiecujące Peru, a po drugiej biedna i nudna Panama. Tylko 13 odważnych ludzi zdecydowało się pozostać przy nim, gotowych podjąć ryzyko i udać się dalej. Ci „Trzynastu z Sławnych” (Los trece de la fama) stali się symbolem determinacji i odwagi.
Kapitulacja z Toledo (1529)
Po latach trudnych wypraw i oczekiwania na wsparcie, Francisco Pizarro udał się do Hiszpanii. Jego zabiegi zakończyły się sukcesem 6 lipca 1529 roku, kiedy to królowa Izabela podpisała dokument znany jako Kapitulacja z Toledo. Dokument ten nadawał Pizarro tytuły gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii, oficjalnie legitymizując jego prawo do podboju i zarządzania nowymi terytoriami.
Bitwa pod Cajamarcą i pojmanie Atahualpy
Listopad 1532 roku okazał się przełomowym momentem w historii Imperium Inków i hiszpańskiej konkwisty. W bitwie pod Cajamarcą Francisco Pizarro schwytał inkaskiego cesarza Atahualpę. Pomimo spełnienia przez wodza Inków żądania wypełnienia pokoju ogromnym okupem w złocie i srebrze, Pizarro zdecydował o jego egzekucji. Atahualpa został stracony w lipcu 1533 roku.
Założenie Limy
Po zdobyciu stolicy Inków, Cuzco, Francisco Pizarro przystąpił do organizacji hiszpańskiego panowania na podbitych terenach. 18 stycznia 1535 roku założył miasto Lima, które otrzymało nazwę „Miasto Królów” (Ciudad de los Reyes). Lima szybko stała się nową stolicą hiszpańskiego Peru, centrum administracyjnym i gospodarczym, które do dziś odgrywa kluczową rolę w państwie.
Osiągnięcia i nagrody Francisco Pizarro
Order Santiago
Za swoje zasługi i osiągnięcia w służbie korony hiszpańskiej, Francisco Pizarro został uhonorowany członkostwem w prestiżowym zakonie rycerskim Santiago. Przynależność do tego zakonu była wyrazem uznania dla jego wkładu w ekspansję imperium i umacnianie hiszpańskiej potęgi. Było to jedno z najwyższych wyróżnień.
Tytuły szlacheckie i urzędowe
Dzięki swoim sukcesom w podboju Peru, Francisco Pizarro otrzymał szereg oficjalnych tytułów i zaszczytów. Od 26 lipca 1529 roku, na mocy Kapitulacji z Toledo, sprawował urząd pierwszego gubernatora Nowej Kastylii. Pełnił również funkcję kapitana generalnego. Tytuły te sprawował nieprzerwanie aż do dnia swojej śmierci w 1541 roku.
Kontrowersje i skandale związane z Pizarro
Egzekucja Atahualpy
Jednym z najbardziej mrocznych i kontrowersyjnych czynów Francisco Pizarro było stracenie inkaskiego cesarza Atahualpy. Pomimo spełnienia przez wodza Inków żądania wypełnienia pokoju ogromnym okupem w złocie i srebrze, Pizarro postawił mu zarzuty kryminalne, co jest powszechnie oceniane jako akt zdrady i cynizmu. Decyzja ta miała dalekosiężne konsekwencje dla losów Imperium Inków.
Konflikt z Almagro
Po zakończeniu podboju Imperium Inków, wewnętrzne konflikty między hiszpańskimi konkwistadorami doprowadziły do krwawej wojny domowej. Podział łupów i wpływów, wynikający z Kapitulacji z Toledo, wywołał zaciekły spór między Francisco Pizarro a jego dawnym partnerem, Diego de Almagro. Ten konflikt ostatecznie doprowadził do śmierci obu liderów.
Ciekawostki z życia Francisco Pizarro
Rola tłumaczy Felipillo i Martinillo
Kluczową rolę w komunikacji podczas wypraw Francisco Pizarro odgrywali dwaj peruwiańscy chłopcy, których nauczono języka hiszpańskiego. Jednym z nich był ochrzczony jako Felipillo, który stał się nieocenionym tłumaczem dla konkwistadorów. Jego umiejętności językowe były niezbędne w negocjacjach i gromadzeniu informacji.
Pałac Podboju w Trujillo
W rodzinnym Trujillo w Hiszpanii, rodzina Pizarro wzniosła monumentalny pałac, znany jako Pałac Podboju (Palace of the Conquest). Ta okazała budowla, która przetrwała do dziś, stanowi świadectwo ogromnego bogactwa, jakie płynęło z podboju Peru. Jest to namacalny dowód na to, jak znacząco zmieniły się losy Francisco Pizarro i jego rodziny.
Służba wojskowa
Zanim Francisco Pizarro stał się sławnym konkwistadorem, zdobył cenne doświadczenie wojskowe. Służył w armii hiszpańskiej przez długi okres, od 1496 do 1541 roku, biorąc udział w licznych bitwach i kampaniach. Ta długoletnia służba wojskowa wykształciła w nim dyscyplinę, strategię i umiejętności dowódcze.
Pierwsza hiszpańska osada w Peru – San Miguel de Piura
W maju 1532 roku, Francisco Pizarro założył San Miguel de Piura, która była pierwszą stałą hiszpańską osadą na terenie dzisiejszego Peru. Utworzenie tej osady stanowiło ważny krok w procesie hiszpańskiej kolonizacji regionu i stanowiło bazę wypadową dla dalszych działań konkwistadorów.
Kluczowe wydarzenia w karierze Francisco Pizarro
- 1509: Wypłynięcie z Hiszpanii do Nowego Świata w ekspedycji Alonso de Ojedy.
- 1513: Towarzyszenie Vasco Núñezowi de Balboa w przejściu przez Przesmyk Panamski i ujrzenie Oceanu Spokojnego.
- 1519-1523: Pełnienie funkcji burmistrza (Alcalde) i sędziego w Panamie.
- 1524: Zawarcie porozumienia „Empresa del Levante” z Hernando de Luque i Diego de Almagro.
- 1529: Podpisanie Kapitulacji z Toledo, nadającej mu tytuły gubernatora i kapitana generalnego.
- 1532: Pojmanie inkaskiego cesarza Atahualpy w bitwie pod Cajamarcą.
- 1533: Egzekucja Atahualpy.
- 1535: Założenie miasta Lima, nowej stolicy hiszpańskiego Peru.
- 1541: Śmierć w wyniku zamachu w Limie.
Nagrody i wyróżnienia Francisco Pizarro
| Nagroda/Wyróżnienie | Okres/Data |
|---|---|
| Członkostwo w Zakonie Santiago (KOS) | Nieznana dokładna data, przyznane za zasługi |
| Gubernator Nowej Kastylii | Od 26 lipca 1529 roku do śmierci (1541) |
| Kapitan Generalny | Od 26 lipca 1529 roku do śmierci (1541) |
Warto wiedzieć: Francisco Pizarro był jednym z pierwszych Europejczyków, którzy mieli okazję zobaczyć peruwiańskie lamy, opisując je w swoich relacjach jako „małe wielbłądy”.
Francisco Pizarro, pomimo braku formalnego wykształcenia, dzięki determinacji i strategicznemu podejściu zdołał zdobyć i ukształtować losy Imperium Inków. Jego dziedzictwo, choć naznaczone kontrowersjami, pozostaje kluczowym elementem historii Ameryki Południowej, a jego postać do dziś budzi wiele emocji i dyskusji.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobił Francisco Pizarro?
Francisco Pizarro był hiszpańskim konkwistadorem, który zasłynął z podboju Imperium Inków. Doprowadził do jego upadku i przejęcia bogactw Ameryki Południowej dla Korony Hiszpańskiej.
Kto podbił imperium Inków a kto Azteków?
Imperium Inków podbił Francisco Pizarro, natomiast Imperium Azteków zdobył Hernán Cortés. Obaj byli hiszpańskimi konkwistadorami, którzy odegrali kluczową rolę w hiszpańskiej kolonizacji obu cywilizacji.
Dlaczego Francisco Pizarro eksplorował?
Francisco Pizarro eksplorował w poszukiwaniu bogactw, głównie złota i srebra, które, jak wierzono, znajdowały się na zachodnich wybrzeżach Ameryki Południowej. Kierowały nim również ambicje zdobycia sławy i władzy dla siebie oraz Korony Hiszpańskiej.
Jak Pizarro dopłynął do Peru?
Pizarro dopłynął do wybrzeży dzisiejszego Peru po serii wypraw eksploracyjnych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej. Po zdobyciu informacji o istnieniu i bogactwach Imperium Inków, zorganizował ekspedycję z Panamy, która ostatecznie doprowadziła do jego podboju.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro
