Richard Burton: Aktorski geniusz Hollywood i burzliwa miłość z Elizabeth Taylor

3

Richard Burton, urodzony jako Richard Walter Jenkins Jr. 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen w Walii, był jednym z najwybitniejszych brytyjskich aktorów XX wieku. Znany ze swojego charakterystycznego, melodyjnego barytonu i potężnych kreacji aktorskich, przeszedł drogę od robotniczego pochodzenia do statusu międzynarodowej gwiazdy. Jego życie osobiste, naznaczone burzliwym, dwukrotnym małżeństwem z Elizabeth Taylor, również było żywo komentowane przez media. Burton, mimo licznych nominacji, nigdy nie zdobył Oscara, jednak jego dorobek artystyczny, obejmujący przełomowe role teatralne i filmowe, na zawsze wpisał się w historię światowej kinematografii.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 58 lat (zmarł 5 sierpnia 1984 roku)
• Żona/Mąż: Elizabeth Taylor (dwukrotnie), Sybil Williams, Sally Hay
• Dzieci: Kate Burton (aktorka)
• Zawód: Aktor
• Główne osiągnięcie: Siedmiokrotna nominacja do Oscara, nagroda Tony za rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”.

Richard Burton: Kompletny biogram aktora

Podstawowe informacje i pochodzenie

Richard Walter Jenkins Jr., znany światu jako Richard Burton, przyszedł na świat 10 listopada 1925 roku w robotniczej miejscowości Pontrhydyfen, w Walii. Był dwunastym z trzynaściorga dzieci Richarda Waltera Jenkinsa Sr., górnika węglowego, oraz Edith Maude Jenkins. Jego dzieciństwo naznaczone było wczesną stratą matki, która zmarła w wieku zaledwie dwóch lat z powodu infekcji poporodowych. Opiekę nad młodym Richardem przejęła jego starsza siostra Cecilia, zwana „Cis”, którą traktował jak prawdziwą matkę. Relacje z ojcem, alkoholikiem i hazardzistą, były trudne; jego ojciec, „Daddy Ni”, często znikał na całe tygodnie.

W wieku 18 lat młody Jenkins dokonał formalnej zmiany nazwiska. Przyjął nazwisko swojego nauczyciela i mentora, Philipa Burtona, stając się oficjalnie Richardem Burtonem. Ta decyzja była wynikiem głębokiego wpływu Philipa Burtona na jego życie, który nie tylko kształtował go jako aktora, ucząc dykcji przez intensywne ćwiczenia, ale także próbował go adoptować. Niestety, z powodu dwudziestu dni różnicy wieku, Philip Burton nie mógł spełnić wymogu bycia 21 lat starszym od adoptowanego.

Dane osobowe i wczesne lata

Prawdziwe nazwisko aktora to Richard Walter Jenkins Jr. Urodził się 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen w Walii. Zmarł 5 sierpnia 1984 roku w Céligny w Szwajcarii, w wieku 58 lat. Jego charakterystyczny głos, melodyjny baryton, był jego znakiem rozpoznawczym. Wczesne dzieciństwo Richarda Burtona naznaczone było stratą matki, co miało znaczący wpływ na jego życie. Wychowywał się w trudnych warunkach, co podkreśla jego walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej.

Edukacja i początki kariery

Richard Burton studiował w Exeter College na Uniwersytecie Oksfordzkim w ramach specjalnego programu stypendialnego oferowanego przez RAF. Jego kariera aktorska rozpoczęła się od występów w szkolnych produkcjach, a pierwszą rolą był udział w szkolnej sztuce „The Apple Cart”. Prawdziwy debiut sceniczny na West Endzie w Londynie miał miejsce w styczniu 1944 roku w sztuce „The Druid’s Rest”. Już wówczas jego zarobki były znaczące, trzykrotnie przewyższając pensję górnika, co świadczyło o potencjale młodego aktora.

Życie prywatne i rodzinne

Życie osobiste Richarda Burtona było równie barwne i skomplikowane jak jego kariera aktorska. Pochodzący z dużej, robotniczej rodziny, dwunasty z trzynaściorga dzieci, Richard doświadczył wczesnej straty matki i trudnych relacji z ojcem. Te doświadczenia z pewnością wpłynęły na jego późniejsze wybory i postawę wobec życia. Mimo burzliwego życia uczuciowego, często podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia.

Rodzina pochodzenia i dzieciństwo

Richard Burton urodził się jako Richard Walter Jenkins Jr., dwunasty z trzynaściorga dzieci Richarda Waltera Jenkinsa Sr., górnika węglowego, i Edith Maude Jenkins. W wieku zaledwie dwóch lat stracił matkę, która zmarła na skutek infekcji poporodowych. Opiekę nad nim przejęła starsza siostra Cecilia (Cis), którą Richard traktował jak prawdziwą matkę. Jego ojciec, zwany „Daddy Ni”, był alkoholikiem i hazardzistą, co znacząco wpłynęło na atmosferę w domu.

Małżeństwa i związki

Życie uczuciowe Richarda Burtona było tematem wielu medialnych doniesień. Jego związki, a zwłaszcza małżeństwa, często były naznaczone pasją i konfliktami. Z pierwszą żoną, Sybil Williams, Burton związał się w 1949 roku, jednak ich małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1963 roku, w dużej mierze z powodu romansu aktora z Elizabeth Taylor. Następnie Burton dwukrotnie poślubił samą Elizabeth Taylor, tworząc jedną z najbardziej spektakularnych i medialnych par Hollywood. Po rozstaniach z Taylor, Burton związał się z innymi kobietami, a jego ostatnią żoną była Sally Hay.

Pierwsze małżeństwo z Sybil Williams

Richard Burton poślubił Sybil Williams 5 lutego 1949 roku. Ich małżeństwo trwało czternaście lat, zakończyło się rozwodem w 1963 roku. Główną przyczyną rozpadu związku był burzliwy romans Burtona z Elizabeth Taylor, który przyciągnął ogromną uwagę mediów i stał się jednym z najbardziej gorących tematów w ówczesnym świecie show-biznesu.

Burzliwy związek z Elizabeth Taylor

Relacja Richarda Burtona z Elizabeth Taylor była jedną z najbardziej znanych i medialnych miłości XX wieku. Para była dwukrotnie małżeństwem: po raz pierwszy od 1964 do 1974 roku, a następnie ponownie od 1975 do 1976 roku. Ich związek, pełen pasji, ale także licznych kłótni i skandali, był codziennie opisywany w prasie, tworząc niemal legendarny obraz pary „burton and taylor”. Ich wspólne życie, często określane jako „burzliwe”, przyciągało uwagę nie tylko ze względu na ich status gwiazd, ale także na intensywność ich emocji.

Późniejsze małżeństwa

Po ostatecznym rozwodzie z Elizabeth Taylor, Richard Burton zawarł kolejne związki małżeńskie. Poślubił Suzy Miller, a jego ostatnią żoną była Sally Hay, z którą pozostawał w związku aż do swojej śmierci w 1984 roku.

Potomstwo

Richard Burton doczekał się trojga dzieci. Jedną z jego córek jest Kate Burton, która poszła w ślady ojca i również odniosła sukces jako aktorka. Jej kariera jest świadectwem aktorskiego dziedzictwa rodziny Burtonów.

Kariera aktorska

Kariera Richarda Burtona to historia o niezwykłym talencie, charyzmie i głębokim głosie, który poruszał miliony widzów na całym świecie. Od skromnych początków w walijskim miasteczku, przez sceny londyńskiego West Endu, po blichtr Hollywood, Burton konsekwentnie budował swoją legendę. Jego wszechstronność pozwoliła mu na wcielanie się w postacie od szekspirowskich bohaterów po postacie historyczne i współczesne dramaty, za każdym razem pozostawiając niezatarte wrażenie.

Początki sceniczne i debiut

Zanim Richard Burton rozpoczął swoją błyskotliwą karierę aktorską, rozważał inne ścieżki kariery, takie jak boks czy duchowieństwo. Jego pierwszą rolą był udział w szkolnej sztuce „The Apple Cart”. Prawdziwy debiut sceniczny na West Endzie w Londynie miał miejsce w styczniu 1944 roku w sztuce „The Druid’s Rest”. Już wówczas jego zarobki były znaczące, trzykrotnie przewyższając pensję górnika, co świadczyło o potencjale młodego aktora.

Przełomowe role i status gwiazdy

Lata 50. XX wieku stanowiły okres umacniania pozycji Richarda Burtona jako wybitnego aktora. Szczególnie jego interpretacje dzieł Szekspira przyniosły mu uznanie krytyków i publiczności. W 1960 roku odniósł wielki sukces na Broadwayu, wcielając się w rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”, za którą otrzymał prestiżową nagrodę Tony. W połowie lat 60. Burton stał się jedną z największych gwiazd box-office i jednym z najlepiej opłacanych aktorów na świecie, co potwierdzało jego status supergwiazdy w Hollywood.

Kariera szekspirowska

W latach 50. Richard Burton ugruntował swoją pozycję jako jeden z najwybitniejszych aktorów szekspirowskich swojego pokolenia. Jego interpretacje klasycznych ról przyniosły mu międzynarodowe uznanie. Szczególnie jego rola Hamleta z 1964 roku przeszła do historii, stając się legendą Broadwayu. Sceniczne występy Burtona, często w reżyserii takich mistrzów jak John Gielgud, były wydarzeniami artystycznymi, które przyciągały tłumy widzów i krytyków.

Sukcesy na Broadwayu

Broadway stał się dla Richarda Burtona ważnym miejscem ekspresji artystycznej. Jego występ w musicalu „Camelot” w 1960 roku przyniósł mu nie tylko ogromny sukces artystyczny i komercyjny, ale także prestiżową nagrodę Tony. Rola Króla Artura była jedną z tych, które ugruntowały jego pozycję jako wszechstronnego wykonawcy, zdolnego do poruszania zarówno w repertuarze dramatycznym, jak i muzycznym.

Kariera filmowa

Kariera filmowa Richarda Burtona rozpoczęła się w 1949 roku i szybko nabrała tempa, czyniąc go jedną z największych gwiazd Hollywood. Jego debiut na wielkim ekranie był znaczący, a kolejne role potwierdziły jego talent i potencjał. Połączenie jego aktorskich umiejętności z kinowym medium, a także jego burzliwe życie prywatne, sprawiły, że stał się postacią fascynującą dla publiczności na całym świecie.

Debiut i pierwsze sukcesy

Richard Burton zadebiutował na wielkim ekranie w 1949 roku w filmie „The Last Days of Dolwyn”, gdzie zagrał rolę napisaną specjalnie dla niego. Ten debiut zapoczątkował jego karierę filmową, która szybko nabrała tempa. Już na początku swojej drogi w Hollywood, w latach 50., Burton negocjował kontrakty, które świadczyły o jego rosnącej popularności. Na przykład, kontrakt z 20th Century Fox opiewał na trzy filmy o łącznej wartości 150 000 dolarów. Po udanym debiucie, podpisał również kontrakt z Alexandrem Kordą, gwarantujący mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo.

Najważniejsze role filmowe

Dorobek filmowy Richarda Burtona obfituje w niezapomniane kreacje. Do jego najważniejszych ról należą te, za które otrzymał nominacje do Oscara. Wśród nich warto wymienić rolę w filmie „Moja kuzynka Rachela” (Cousin Rachel), która przyniosła mu pierwszą nominację do tej prestiżowej nagrody. Kolejną wybitną kreacją była rola w filmie „Becket”, za którą również został nominowany do Oscara. Jedną z jego siedmiu nominacji do Oscara, i być może najbardziej pamiętną, była rola w filmie „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?), gdzie wystąpił u boku Elizabeth Taylor. Burton zagrał również w „Szacie” (The Robe), pierwszym filmie nakręconym w technice CinemaScope, za który również otrzymał nominację do Oscara. Inne znaczące role obejmują występy w filmach takich jak „Anna tysiąca dni” (Anne of the Thousand Days) oraz „Gdzie orły śmieją się” (Where Eagles Dare). Jego zdolność do wcielania się w złożone postacie, takie jak Marek Antoniusza w filmie „Kleopatra” (Cleopatra), ugruntowała jego pozycję jako jednego z największych aktorów swojego pokolenia.

Nagrody i osiągnięcia

Mimo że Richard Burton nie zdobył Oscara, jego kariera została uhonorowana licznymi prestiżowymi nagrodami i nominacjami, które potwierdzają jego ogromny talent i wpływ na świat filmu i teatru. Jego dorobek artystyczny jest świadectwem jego wszechstronności i niezapomnianych kreacji, które na trwałe wpisały się w historię kinematografii.

Nominacje do Oscara i inne wyróżnienia filmowe

Richard Burton jest rekordzistą pod względem liczby nominacji do Nagrody Akademii bez zdobycia statuetki; był nominowany aż siedem razy. Wśród filmów, za które otrzymał nominacje, znajdują się m.in. „Moja kuzynka Rachela”, „Szata”, „Becket” oraz „Kto się boi Virginii Woolf?”. Pomimo braku Oscara, Burton zdobył inne znaczące wyróżnienia filmowe, w tym nagrodę BAFTA i Złoty Glob, co świadczy o jego uznaniu w branży.

Nagrody muzyczne i teatralne

Talent Richarda Burtona wykraczał poza aktorstwo dramatyczne. Zdobył nagrodę Grammy, co podkreślało jego wszechstronność i umiejętność pracy z głosem. Ponadto, jego sukcesy teatralne zostały uhonorowane prestiżową nagrodą Tony za rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”. Te nagrody świadczą o jego wyjątkowych umiejętnościach w różnych dziedzinach sztuki wykonawczej.

Uznanie krytyków

Richard Burton cieszył się ogromnym uznaniem krytyków. Legendarny krytyk Kenneth Tynan określił go mianem „naturalnego następcy Oliviera”, co stanowiło ogromny komplement i potwierdzenie jego pozycji jako jednego z najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia. Jego interpretacje, zarówno na deskach teatru, jak i na ekranie, były wielokrotnie doceniane za głębię, siłę i charyzmę.

Ciekawostki i życie poza sceną

Życie Richarda Burtona było równie fascynujące, co jego kariera aktorska. Poza światłem reflektorów kryły się pasje, wyzwania i wydarzenia, które kształtowały jego osobowość i wpływały na jego twórczość. Od dzieciństwa naznaczonego trudnościami, przez służbę wojskową, po zamiłowania sportowe i intelektualne, Burton był postacią złożoną, której historia wciąż inspiruje.

Służba wojskowa i wczesne zainteresowania

W latach 1944–1947 Richard Burton służył w Royal Air Force (RAF). Ze względu na słaby wzrok, jego obowiązki miały charakter administracyjny. Już jako dziecko przejawiał zamiłowanie do literatury, czytając poezję oraz literaturę angielską i walijską. Jego talent wokalny był tak znaczący, że jako dziecko zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy. W młodości jego największym zainteresowaniem było rugby; twierdził, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet. Wszechstronność sportowa Burtona obejmowała również grę w krykieta, tenisa i tenisa stołowego.

Problemy zdrowotne i uzależnienia

Richard Burton zmagał się z poważnymi problemami zdrowotnymi, w tym z ciężkim uzależnieniem od alkoholu. Według wielu krytyków, to uzależnienie mogło przyczynić się do tego, że nie w pełni wykorzystał swój ogromny talent. Już jako nieletni chłopak zaczął palić papierosy i pić alkohol, co zapoczątkowało jego długą walkę z nałogami. Mimo tych trudności, jego etyka pracy była niezwykle wysoka.

Pasje sportowe i intelektualne

Rugby było dla Richarda Burtona czymś więcej niż tylko sportem; było to jego największe zainteresowanie. Deklarował, że wolałby reprezentować Walię na boisku niż zagrać rolę Hamleta na scenie. Jego zainteresowania sportowe obejmowały również krykieta, tenis i tenis stołowy. Poza sferą fizyczną, Burton wykazywał się wysoką inteligencją i ogromną wiedzą literacką, którą chętnie prezentował w wywiadach. Od czasów szkolnych pasjonował się czytaniem poezji oraz literatury angielskiej i walijskiej.

Wpływ na popkulturę i dziedzictwo

Życie Richarda Burtona, zwłaszcza jego burzliwy związek z Elizabeth Taylor, miało znaczący wpływ na popkulturę. Ich historia stworzyła podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i intensywne zainteresowanie tabloidów życiem gwiazd. Do dziś Richard Burton jest uważany za jednego z najwspanialszych głosów w historii teatru i kina, a jego kreacje aktorskie pozostają inspiracją dla kolejnych pokoleń artystów. Mimo problemów osobistych, był znany z niezwykłej etyki pracy i doskonałego przygotowania do ról. Przez całe życie podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej. Jego dzieciństwo w biedzie w robotniczym środowisku Port Talbot mocno wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy. Został pochowany na Starym Cmentarzu w Céligny, w Szwajcarii.

Najważniejsze filmy i role Richarda Burtona

Przełomowe role filmowe

Kariera filmowa Richarda Burtona obejmuje wiele niezapomnianych ról, które przyniosły mu uznanie i nominacje do prestiżowych nagród. Do jego najbardziej znaczących kreacji należą:

• „Moja kuzynka Rachela” (Cousin Rachel) – pierwsza nominacja do Oscara.
• „Szata” (The Robe) – pierwszy film nakręcony w technice CinemaScope, nominacja do Oscara.
• „Becket” – kreacja przynosząca nominację do Nagrody Akademii.
• „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?) – jedna z siedmiu nominacji do Oscara, kluczowa rola u boku Elizabeth Taylor.
• „Kleopatra” (Cleopatra) – rola Marka Antoniusza.
• „Anna tysiąca dni” (Anne of the Thousand Days).
• „Gdzie orły śmieją się” (Where Eagles Dare).

Nagrody i wyróżnienia

Richard Burton zdobył wiele nagród i nominacji, które podkreślają jego znaczenie w świecie filmu i teatru. Poniżej przedstawiono kluczowe z nich:

Życie osobiste i rodzinne

Życie prywatne Richarda Burtona było równie burzliwe i medialne, co jego kariera. Pochodzący z dużej, walijskiej rodziny górniczej, doświadczył wczesnej straty matki i trudnych relacji z ojcem, co ukształtowało jego charakter. Jego związki i małżeństwa, zwłaszcza dwukrotne z Elizabeth Taylor, przyciągały ogromną uwagę mediów.

Potomstwo Richarda Burtona

Richard Burton miał troje dzieci, z których najbardziej znaną jest córka Kate Burton, która podążyła w ślady ojca i została aktorką.

Ciekawostki i życie poza sceną

Richard Burton to postać, której życie obfituje w fascynujące fakty, od wczesnych doświadczeń po niezwykłe osiągnięcia i zmagania.

• Talent wokalny: Jako dziecko posiadał tak czysty głos, że zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy.
• Wpływ Philipa Burtona: Jego nauczyciel i mentor, Philip Burton, odegrał kluczową rolę w jego rozwoju, ucząc dykcji i próbując go adoptować.
• Przeszkody adopcyjne: Philip Burton nie mógł adoptować Richarda z powodu dwudziestodniowej różnicy wieku, która nie spełniała wymogu 21 lat.
• Pierwszy samochód: Po sukcesach scenicznych w 1951 roku, Burton uczcił zakupem modelu Standard Flying Fourteen.
• Wczesne doświadczenia zawodowe: Zanim został aktorem, zarabiał rozwożąc gazety i transportując koński nawóz.
• Pasja do rugby: Twierdził, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet.
• Służba w RAF: W latach 1944–1947 pełnił funkcje administracyjne ze względu na słaby wzrok.
• Miejsce spoczynku: Został pochowany na Starym Cmentarzu w Céligny, w Szwajcarii.

Warto wiedzieć: Richard Burton przez całe życie podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej, co mocno wpłynęło na jego stosunek do pieniędzy i świata.

Richard Burton, aktor o niezrównanym talencie i charyzmie, pozostawił po sobie trwały ślad w historii kina i teatru. Mimo zmagań z osobistymi demonami, jego kreacje pozostają przykładem mistrzostwa aktorskiego, a jego życie, pełne pasji i dramatów, wciąż fascynuje i inspiruje.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton