Saladyn: Władca Islamu, który podbił Jerozolimę i walczył z Krzyżowcami

2

Salah ad-Din Jusuf ibn Ajjub, powszechnie znany jako Saladyn, był jednym z najwybitniejszych muzułmańskich wodzów i przywódców XII wieku. Urodzony w 1138 roku, na styczeń 2026 roku miałby 888 lat. Jego pełne imię, al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi al-Kurdi, podkreślało jego kurdyjskie pochodzenie oraz wysoki status polityczny i religijny. W Europie znany jest jako Saladyn, co jest zniekształceniem jego arabskiego tytułu Salah ad-Din, oznaczającego „Dobro Wiary”. Saladyn, który zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku w wieku około 55 lat, pozostawił po sobie liczne potomstwo, w tym trzech synów, którym podzielił swoje rozległe imperium. Jego kariera wojskowa i polityczna, naznaczona kluczowym zwycięstwem w bitwie pod Hittinem i odzyskaniem Jerozolimy, ugruntowała jego pozycję jako legendarnego muzułmańskiego władcy i symbolu oporu przeciwko krucjatom. Jego życie i dokonania do dziś fascynują historyków i inspirowują kolejne pokolenia.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku miałby 888 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Posiadał liczne potomstwo, w tym trzech głównych synów.
• Zawód: Wódz, przywódca polityczny, sułtan.
• Główne osiągnięcie: Odzyskanie Jerozolimy i zwycięstwo w bitwie pod Hittinem.

Podstawowe informacje o Saladynie

Pełne imię i pochodzenie

Pełne, ceremonialne imię Saladyna brzmiało al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi al-Kurdi. To obszerne określenie odzwierciedlało jego kurdyjskie korzenie oraz wybitny status polityczny i religijny w świecie islamu. Jego ojcem był Ajjub ibn Szazi, a samo imię „Saladyn” jest europejskim zniekształceniem jego arabskiego tytułu (lakab) Salah ad-Din, który dosłownie oznacza „Dobro Wiary”.

Data i miejsce urodzenia

Saladyn urodził się w 1138 roku w Tikricie, mieście, które w późniejszych czasach stało się częścią jego legendy. Na styczeń 2026 roku przypadałaby 888. rocznica jego urodzin.

Znaczenie imienia „Saladyn”

Imię „Saladyn”, pod którym jest powszechnie znany w świecie zachodnim, jest francuskim zniekształceniem jego arabskiego tytułu (lakab) Salah ad-Din. Tytuł ten w języku arabskim ma głębokie znaczenie, dosłownie oznaczając „Dobro Wiary”, co podkreślało jego rolę jako obrońcy wiary muzułmańskiej.

Data i miejsce śmierci

Saladyn zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku. W chwili śmierci miał około 55 lat. Jego odejście nastąpiło niedługo po zakończeniu III krucjaty i podpisaniu rozejmu z Ryszardem Lwie Serce, co stanowiło kulminacyjny moment jego długiej kariery wojskowej i politycznej.

Miejsce pochówku

Po śmierci Saladyn został pochowany w Meczecie Umajjadów w Damaszku, gdzie do dziś znajduje się jego grób (turba). Pierwotnie, przez pierwsze dwa lata po swojej śmierci, jego ciało spoczywało w damasceńskiej cytadeli, zanim zostało przeniesione do ostatecznego miejsca spoczynku.

Rodzina i życie prywatne Saladyna

Pochodzenie rodzinne i ojciec

Saladyn pochodził z kurdyjskiego rodu Rawwadydów. Jego ojciec, Ajjub ibn Szazi, był wpływowym urzędnikiem, który początkowo sprawował funkcję namiestnika Tikritu pod rządami Seldżuków. Następnie przeszedł na służbę do Zengidów, dynastii, która odegrała znaczącą rolę w jego późniejszej karierze.

Wuj i jego wpływ

Wujem Saladyna był Szirkuh, potężny dowódca wojskowy. To u boku Szirkuha młody Saladyn zdobywał swoje pierwsze doświadczenia wojenne i polityczne. Szczególnie ważne były trzy wyprawy do Egiptu w latach 60. XII wieku, które ukształtowały jego umiejętności strategiczne i przygotowały go do przyszłych wyzwań.

Potomstwo i podział imperium

Saladyn pozostawił po sobie liczne potomstwo. Trzech jego głównych synów otrzymało znaczące dziedzictwo po jego śmierci. Najstarszy syn, Al-Afdal Ali, przejął władzę w Damaszku. Al-Aziz Usman został władcą Egiptu, a Az-Zahir Ghazi objął rządy w Aleppo. Ten podział imperium był próbą zapewnienia stabilności i kontynuacji jego dziedzictwa.

Kariera polityczna i wojskowa Saladyna

Początki kariery i objęcie urzędu wezyra

Kariera polityczna Saladyna rozpoczęła się od objęcia urzędu wezyra u ostatniego kalifa z dynastii Fatymidów, Al-Adida. Stanowisko to objął w 1169 roku, krótko po nagłej śmierci swojego wuja, Szirkuha. Był to kluczowy moment, który umożliwił mu zdobycie realnej władzy w Egipcie.

Przewrót polityczno-religijny w Egipcie

W 1171 roku Saladyn dokonał znaczącego przewrotu polityczno-religijnego. Obalił rządy dynastii Fatymidów w Egipcie, przywracając kraj na łono sunnizmu. Ten krok formalnie zakończył wielowiekowe szyickie panowanie w tym regionie i umocnił pozycję Saladyna jako głównego gracza na Bliskim Wschodzie.

Przejęcie kontroli nad posiadłościami Zengidów

Po śmierci swojego suwerena, Nur ad-Dina, w 1174 roku, Saladyn wykorzystał Egipt jako swoją bazę operacyjną. Rozpoczął ekspansję, mającą na celu przejęcie kontroli nad posiadłościami Zengidów. Już w tym samym roku zajął Damaszek, a następnie rozszerzył swoje wpływy na Hims, Hamę i Baalbek.

Polityka jednoczenia ziem muzułmańskich

W latach 1174–1186 Saladyn prowadził intensywną politykę jednoczenia ziem muzułmańskich pod swoim panowaniem. Okres ten charakteryzował się znacznymi wysiłkami militarnymi. Spędził aż 33 miesiące na walkach z innymi muzułmańskimi władcami, podczas gdy na starcia z krzyżowcami poświęcił jedynie 11 miesięcy. Ta strategia podkreślała jego priorytet w konsolidacji władzy w świecie islamu.

Kluczowe bitwy i kampanie Saladyna

• Bitwa pod Hittinem (4 lipca 1187): Decydujące zwycięstwo, które doprowadziło do rozbicia armii Królestwa Jerozolimskiego i wzięcia do niewoli króla Gwidona de Lusignan.
• Odzyskanie Jerozolimy (2 października 1187): Po krótkim oblężeniu, święte miasto powróciło pod panowanie muzułmańskie, co miało ogromne znaczenie religijne i polityczne.
• III krucjata (1189–1192): Konfrontacja z Ryszardem Lwie Serce, podczas której Saladyn utrzymał kontrolę nad Jerozolimą, mimo utraty Akki i Jaffy oraz przegranej bitwy pod Arsuf.

Osiągnięcia i dziedzictwo

Założenie dynastii Ajjubidów i rozległe imperium

Saladyn jest uznawany za założyciela dynastii Ajjubidów. Pod jego przywództwem stworzył potężne państwo, które rozciągało się od Egiptu i Jemenu, przez cały Lewant, aż po Al-Dżazirę w Górnej Mezopotamii. Jego dynastia dominowała w regionie przez wiele lat, kształtując jego polityczną i kulturową mapę.

Rozejm z krzyżowcami

We wrześniu 1192 roku, po wyczerpującej III krucjacie, Saladyn wynegocjował korzystny rozejm z krzyżowcami. Traktat ten potwierdzał większość jego zdobyczy terytorialnych, ograniczając posiadłości chrześcijan jedynie do wąskiego pasa wybrzeża. Było to świadectwo jego sukcesu w obronie ziem muzułmańskich.

Symbol „szlachetnego muzułmanina” w kulturze europejskiej

Saladyn stał się symbolem „szlachetnego muzułmanina” w kulturze europejskiej, co jest dowodem jego niezwykłego wpływu. Nawet Dante Alighieri w swojej „Boskiej Komedii” umieścił go w tzw. limbo – miejscu przeznaczonym dla cnotliwych niechrześcijan, co podkreślało jego postrzeganie jako postaci o wysokich walorach moralnych, mimo odmienności religijnej.

Osobowość i wizerunek

Reputacja władcy honorowego i dotrzymującego słowa

Saladyn cieszył się opinią władcy honorowego i niezwykle dotrzymującego słowa. Ta reputacja była potężnym narzędziem politycznym. Chrześcijańskie garnizony często poddawały się bez walki, ufając, że Saladyn dotrzyma warunków kapitulacji, co świadczyło o jego wiarygodności i szacunku, jakim się cieszył.

Pasja do sportu – gra w polo

Saladyn był znany ze swojej pasji do sportu, a gra w polo była jedną z jego ulubionych aktywności. Był często towarzyszem Nur ad-Dina w tej grze, co świadczyło o jego sprawności fizycznej i bliskich relacjach z ówczesnymi elitami władzy. Ta aktywność pokazuje jego ludzką stronę, odległą od wizerunku jedynie bezwzględnego wojownika.

Romantyzowany wizerunek w literaturze XIX wieku

Wizerunek Saladyna został uromantyzowany w literaturze XIX wieku, zwłaszcza za sprawą powieści „Talizman” Waltera Scotta. Przedstawiono go tam jako mądrego i dzielnego „szlachetnego dzikusa”, co przyczyniło się do utrwalenia jego legendy jako postaci o wybitnych cechach.

Współczesne wykorzystanie postaci Saladyna w świecie islamu

Współcześnie postać Saladyna jest nadal żywa w świecie islamu, gdzie jest wykorzystywana jako ikona walki o Palestynę. Do jego legendy odwoływali się tacy przywódcy jak Gamal Abdel Naser, Hafiz al-Asad czy Saddam Husajn, co pokazuje jego trwały wpływ na polityczną i symboliczną narrację w regionie.

Zdrowie Saladyna

Ciężka choroba na przełomie 1185 i 1186 roku

Na przełomie 1185 i 1186 roku Saladyn zapadł na bardzo ciężką chorobę, która niemal doprowadziła go do śmierci. Sułtan był w tak złym stanie, że zdążył podyktować swój testament. To wydarzenie stanowiło poważne wyzwanie dla jego zdrowia i stabilności jego państwa.

Potencjalna przemiana duchowa po chorobie

Historycy, tacy jak Thomas Asbridge, sugerują, że otarcie się o śmierć w 1186 roku mogło spowodować u Saladyna wewnętrzną przemianę duchową. Po tym doświadczeniu miał on poświęcić się z jeszcze większą gorliwością idei dżihadu przeciwko krzyżowcom, co podkreśla jego głębokie zaangażowanie religijne.

Kontrowersje dotyczące Saladyna

Postrzeganie jako uzurpatora przez współczesnych muzułmanów

Mimo późniejszej sławy, przez wielu współczesnych mu muzułmanów Saladyn był początkowo postrzegany jako uzurpator. Oskarżano go o to, że zamiast skupiać się na walce z niewiernymi, odbierał ziemie innym muzułmańskim władcom z dynastii Zengidów. Ta krytyka pokazuje złożoność jego relacji z innymi muzułmańskimi przywódcami.

Zabójstwo Renalda z Châtillon

Choć Saladyn słynął z łaskawości, po bitwie pod Hittinem osobiście zabił (lub nakazał zabić) Renalda z Châtillon. Był to akt zemsty za wcześniejsze napady Renalda na muzułmańskich pielgrzymów zdążających do Mekki. Ten incydent pokazuje, że nawet w obliczu łaskawości, potrafił stawić czoła tym, którzy przekroczyli jego granice cierpliwości.

Ciekawostki o Saladynie

Pełnienie funkcji szefa policji w Damaszku

W 1165 roku Saladyn przez krótki czas pełnił funkcję szefa policji (szihna) w Damaszku. Był to jeden z jego pierwszych urzędów administracyjnych, zanim rozpoczął swoją wielką karierę polityczną i wojskową, która na zawsze zmieniła historię Bliskiego Wschodu.

Postać Saladyna w literaturze oświeceniowej – symbol tolerancji

Postać Saladyna pojawia się również w literaturze oświeceniowej. Jest on bohaterem poematu scenicznego „Natan mędrzec” autorstwa Gottholda Ephraima Lessinga. Umieszczenie go w tym dziele podkreśla jego status jako symbolu tolerancji, co jest interesującym aspektem jego dziedzictwa.

Wykorzystanie wizerunku Saladyna w Iraku za czasów Saddama Husajna

W Iraku za czasów Saddama Husajna wizerunek Saladyna był wszechobecny. Pojawiał się na znaczkach pocztowych, banknotach, a pałace prezydenckie zdobiły statuy przedstawiające Saddama w stroju sułtana. Ta strategia miała na celu powiązanie współczesnego przywódcy z historyczną postacią Saladyna, budując narrację o ciągłości władzy i wielkości.

Dynastia Ajjubidów i podział imperium

Warto wiedzieć: Saladyn był założycielem dynastii Ajjubidów, która pod jego przywództwem stworzyła potężne państwo rozciągające się od Egiptu i Jemenu, przez Lewant, aż po Al-Dżazirę w Górnej Mezopotamii.

Główni synowie i ich dziedzictwo

• Al-Afdal Ali: Otrzymał Damaszek.
• Al-Aziz Usman: Przejął rządy w Egipcie.
• Az-Zahir Ghazi: Władał Aleppo.

Chronologia kariery Saladyna

Warto wiedzieć: Saladyn cieszył się opinią władcy honorowego i dotrzymującego słowa, co wykorzystywał jako skuteczne narzędzie polityczne. Chrześcijańskie garnizony często poddawały się bez walki, ufając, że Saladyn dotrzyma warunków kapitulacji.

Saladyn, postać historyczna o wybitnym znaczeniu, pozostaje symbolem odwagi, strategii i honoru. Jego dokonania w walce z krucjatami, odzyskanie Jerozolimy i umiejętność budowania potężnego imperium ajjubidzkiego na zawsze wpisały go w annały historii. Mimo że był postacią kontrowersyjną dla niektórych współczesnych mu muzułmanów, jego wizerunek jako szlachetnego i prawdomównego władcy przetrwał wieki, inspirując kolejne pokolenia i stając się symbolem oporu oraz dostojeństwa w świecie islamu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Saladyn