Marcin Luter, urodzony 10 listopada 1483 roku w Eisleben, był niemieckim teologiem, prezbiterem zakonu augustianów i kluczową postacią inicjującą Reformację. Jako współtwórca luteranizmu, Luter posiadał stopień doktora teologii i magistra filozofii. Jego działalność religijna i teologiczna na zawsze zmieniła strukturę religijną Europy, prowadząc do rozłamu w Kościele katolickim i powstania protestantyzmu. Mimo swojej głębokiej duchowości, życie Lutra naznaczone było również burzliwymi wydarzeniami, w tym ekskomuniką ze strony Kościoła katolickiego.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na listopad 2023 roku Marcin Luter miałby 540 lat.
- Żona/Mąż: Katarzyna von Bora
- Dzieci: Sześcioro
- Zawód: Teolog, duchowny, reformator religijny
- Główne osiągnięcie: Zapoczątkowanie Reformacji i przekład Biblii na język niemiecki
Życie osobiste i rodzinne Marcina Lutra
Rodzice i status majątkowy
Ojciec Marcina Lutra, Hans Luder, wraz z jego matką Małgorzatą (Margarethe), byli dziedzicznymi czynszownikami. Z powodów ekonomicznych przenieśli się do Turyngii, gdzie Hans pracował najpierw jako górnik, a następnie jako właściciel pieca hutniczego w Mansfeld. Ta zmiana miejsca zamieszkania i związana z nią praca ojca miały wpływ na późniejsze życie młodego Marcina.
Relacje rodzinne
Hans Luder, ojciec Marcina, był opisywany przez syna jako „wesoły kompan”, jednak jednocześnie był rodzicem bardzo surowym. Jedno z wydarzeń, które szczególnie zapisało się w pamięci Lutra, miało miejsce, gdy ojciec zbił go do krwi za kradzież orzecha. Ten incydent miał wpłynąć na późniejsze lękowe postrzeganie przez Lutra relacji z Bogiem.
Kontrowersje i teorie dotyczące pochodzenia
Wokół pochodzenia Marcina Lutra krążyły również kontrowersje. Katolicki polemista Johannes Cochläus szerzył oszczercze plotki, sugerując, że matka Lutra była służącą w łaźni, a sam Marcin miał być owocem jej związku z diabłem. Ponadto, badacz Dietrich Emme wysunął teorię, opartą na poszlakach (m.in. w mowie biesiadnej z 1526 r.), że Luter mógł mieć żonę i dziecko jeszcze przed wstąpieniem do klasztoru, choć ta informacja jest przez wielu kwestionowana.
Edukacja i początki kariery Marcina Lutra
Wczesna edukacja
Nauka szkolna Marcina Lutra rozpoczęła się 12 marca 1488 roku, gdy miał zaledwie 4,5 roku. Wspomnienia z tego okresu były jednak bardzo negatywne. Luter zapoczątkował swoją edukację w młodym wieku, co jednak nie przełożyło się na pozytywne wspomnienia z lat szkolnych.
Studia w Erfurcie
W 1501 roku, mając 18 lat, Marcin Luter rozpoczął studia na prestiżowym Uniwersytecie w Erfurcie. Uczelnia ta słynęła z nowoczesnego podejścia pedagogicznego, znanego jako *via moderna*, oraz ze silnych wpływów humanizmu. Studia te stanowiły ważny etap w jego rozwoju intelektualnym.
Kariera prawnicza i decyzja o wstąpieniu do zakonu
Zgodnie z wolą ojca, po uzyskaniu tytułu magistra filozofii w styczniu 1505 roku, Marcin Luter zapisał się na wydział prawa 20 maja tego samego roku. Miało to zapewnić mu stabilną przyszłość zawodową. Jednakże, los potoczył się inaczej. 17 lipca 1505 roku, zaledwie kilka tygodni po rozpoczęciu studiów prawniczych, Luter wstąpił do zakonu augustianów. Decyzja ta była wynikiem ślubowania złożonego podczas gwałtownej burzy pod Stotternheim 2 lipca 1505 roku, kiedy to przerażony uderzeniem pioruna obiecał zostać mnichem. Istnieje również alternatywna wersja, sugerowana przez Dietricha Emme, że ucieczka do klasztoru mogła być sposobem na uniknięcie procesu za zabicie przyjaciela w pojedynku, ponieważ zakon zapewniał mu azyl kościelny.
Życie klasztorne i początki Reformacji
Święcenia kapłańskie
Kluczowym etapem w karierze Marcina Lutra w strukturach Kościoła katolickiego przed późniejszym rozłamem były święcenia kapłańskie. Luter przyjął prezbiterat 4 kwietnia 1507 roku, co umożliwiło mu dalszy rozwój w hierarchii kościelnej.
Spór o odpusty i ogłoszenie 95 tez
Przełomowym momentem, który zapoczątkował reformację, było ogłoszenie przez Marcina Lutra 95 tez. Miało to miejsce 31 października 1517 roku, kiedy to zawiesił je na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze. **W swoich tezach Luter ostro potępiał sprzedaż odpustów, odrzucając możliwość kupowania łaski Bożej za pieniądze.** Ten akt stał się bezpośrednim zapalnikiem reformacji, wywołując szeroką debatę na temat praktyk kościelnych.
Warto wiedzieć: Ogłoszenie 95 tez w Wittenberdze 31 października 1517 roku jest powszechnie uznawane za symboliczny początek Reformacji.
Ekskomunika
**W 1521 roku Kościół katolicki oficjalnie nałożył na Marcina Lutra i jego zwolenników ekskomunikę.** Ten akt przypieczętował ostateczne rozstanie Marcina Lutra z papiestwem i stanowił ważny etap w rozwoju ruchu reformacyjnego.
Twórczość i doktryna Marcina Lutra
Pięć zasad protestantyzmu
Marcin Luter sformułował fundamenty nowej wiary, znane jako pięć zasad protestantyzmu. Są to:
- *sola scriptura* (jedynie Pismo)
- *sola fide* (jedynie wiara)
- *sola gratia* (jedynie łaska)
- *solus Christus* (jedynie Chrystus)
- *solum Verbum* (jedynie Słowo)
Te kluczowe zasady stanowiły podstawę teologii luterańskiej i odróżniały ją od nauki Kościoła katolickiego.
Przekład Biblii na język niemiecki
**Jednym z najdonioślejszych osiągnięć Marcina Lutra był monumentalny przekład Biblii na język niemiecki, znany jako Biblia Lutra.** Dzieło to, zrealizowane wraz z grupą współpracowników, miało ogromny wpływ na rozwój języka niemieckiego, a także na zwiększenie dostępności Pisma Świętego dla zwykłych ludzi. Przekład ten stał się kamieniem milowym w historii literatury i religii.
Dzieła literackie i katechetyczne
Oprócz tłumaczenia Biblii, Marcin Luter był autorem wielu pism polemicznych i edukacyjnych. Do jego najważniejszych dzieł należą „Postylla domowa”, „Mały katechizm” i „Duży katechizm”, które miały na celu szerzenie nowej doktryny i nauczanie wiernych. Napisał również „Artykuły szmalkaldzkie”, będące ważnym dokumentem teologicznym.
Twórczość muzyczna
Marcin Luter wykazywał również talent muzyczny, komponując pieśni kościelne. **Najsłynniejszą z nich jest hymn ewangelicki „Warownym grodem jest nasz Bóg”.** Jego twórczość muzyczna stanowiła ważny element liturgii protestanckiej i przyczyniała się do budowania wspólnoty wiernych.
Kontrowersyjne poglądy Marcina Lutra
Stosunek do mniejszości i heretyków
Należy zaznaczyć, że oprócz swoich fundamentalnych dokonań teologicznych, Marcin Luter wyrażał również poglądy, które dziś uznawane są za kontrowersyjne. Wśród nich znajdują się negatywne opinie dotyczące Żydów, Serbołużyczan, heretyków oraz osób oskarżanych o czary. Te aspekty jego działalności budzą dyskusje i wymagają kontekstualizacji historycznej.
Warto wiedzieć: Poglądy Marcina Lutra na temat Żydów, opisane w traktacie „O Żydach i ich kłamstwach”, są obecnie postrzegane jako szczególnie problematyczne.
Poglądy na kult maryjny
Mimo odrzucenia wielu katolickich dogmatów, Marcin Luter zachował specyficzne podejście do kultu maryjnego. Choć nie przypisywał Matce Bożej roli pośredniczki, nadal darzył ją szacunkiem, co stanowiło odrębny punkt jego teologii i odróżniało go od niektórych innych reformatorów.
Dziedzictwo i upamiętnienie Marcina Lutra
Status w różnych wyznaniach
Dziedzictwo Marcina Lutra jest nadal żywe i budzi różne oceny. Kościoły anglikańskie uznają go za świętego i obchodzą jego wspomnienie w rocznicę jego śmierci, 18 lutego. Dla protestantów jest on postacią-bohaterem wiary, którego nauki zapoczątkowały ruch reformacyjny.
Różne oceny teologiczne
Ocena teologiczna działalności Marcina Lutra jest złożona i zależy od perspektywy. Protestanci widzą w nim wybitnego reformatora, który przywrócił pierwotne znaczenie Ewangelii. Katolicy natomiast, podkreślając jego rolę w rozłamie Kościoła, jednocześnie doceniają pewne jego intuicje. **Choć Sobór watykański II uznał niektóre z jego postulatów za słuszne, część teologów katolickich nadal postrzega go jako postać prowadzącą do anarchii kościelnej.** Ta dwoistość ocen świadczy o doniosłości i złożoności jego wpływu na historię chrześcijaństwa.
Pomniki i dostępność dzieł
Postać Marcina Lutra jest szeroko upamiętniona. Liczne pomniki wznoszą się na jego cześć, a bogata dokumentacja jego życia, w tym autografy i portrety autorstwa Lucasa Cranacha starszego z 1528 roku, jest dostępna w serwisach takich jak Wikimedia Commons i Wikiźródła. **Umożliwia to szeroki dostęp do materiałów źródłowych i dalsze badania nad jego życiem i dziełem.**
Kluczowe daty z życia Marcina Lutra
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 10 listopada 1483 | Narodziny Marcina Ludera w Eisleben. |
| 12 marca 1488 | Rozpoczęcie nauki szkolnej. |
| 1501 | Rozpoczęcie studiów na Uniwersytecie w Erfurcie. |
| Styczeń 1505 | Uzyskanie tytułu magistra filozofii. |
| 20 maja 1505 | Zapisanie się na wydział prawa. |
| 2 lipca 1505 | Złożenie ślubowania podczas burzy pod Stotternheim. |
| 17 lipca 1505 | Wstąpienie do zakonu augustianów. |
| 4 kwietnia 1507 | Przyjęcie święceń kapłańskich (prezbiteratu). |
| 31 października 1517 | Ogłoszenie 95 tez, potępiających sprzedaż odpustów. |
| 1520 | Papież Leon X wydaje bullę potępiającą pisma Lutra. |
| 1521 | Ekskomunika Marcina Lutra ze strony Kościoła katolickiego. |
| 1521 | Sejm w Wormacji, gdzie Luter odmawia odwołania swoich tez. |
| 1522 | Przekład Nowego Testamentu na język niemiecki. |
| 1529 | Obrady na sejmie w Marburgu dotyczące zjednoczenia ruchu reformacyjnego. |
| 18 lutego 1546 | Śmierć Marcina Lutra w Eisleben. |
Kluczowe dzieła i publikacje Marcina Lutra
- 95 tez (1517) – dokument rozpoczynający reformację.
- Przekład Nowego Testamentu na język niemiecki (1522) – kluczowy dla rozwoju języka niemieckiego i dostępności Biblii.
- „Postylla domowa” – zbiór kazań.
- „Mały katechizm” – podręcznik dla młodzieży i rodzin.
- „Duży katechizm” – bardziej rozbudowane nauczanie.
- „Artykuły szmalkaldzkie” – dokument teologiczny i polityczny.
- „Warownym grodem jest nasz Bóg” – najsłynniejszy hymn ewangelicki.
Marcin Luter, postać o ogromnym wpływie na historię Europy i chrześcijaństwa, pozostawił po sobie dziedzictwo teologiczne i kulturowe, które wciąż jest przedmiotem analiz i dyskusji. Jego odwaga w kwestionowaniu autorytetów, a przede wszystkim jego monumentalny przekład Biblii na język niemiecki, na zawsze zmieniły oblicze religijności i literatury kontynentu, stanowiąc fundament dla rozwoju protestantyzmu i kształtowania się nowoczesnej tożsamości narodowej Niemiec.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kim był Marcin Luter i co zrobił?
Marcin Luter był niemieckim teologiem i mnichem augustianinem, który zapoczątkował reformację w Kościele katolickim. Jego działania doprowadziły do podziału chrześcijaństwa zachodniego i powstania protestantyzmu.
Co się wydarzyło w 1517 roku?
W 1517 roku Marcin Luter opublikował swoje słynne 95 tez, w których krytykował praktykę sprzedaży odpustów przez Kościół katolicki. Był to kluczowy moment, który zapoczątkował szeroko zakrojony ruch reformacyjny.
Na czym polegała reformacja Marcina Lutra?
Reformacja Lutra opierała się na przekonaniu, że zbawienie można uzyskać jedynie przez łaskę Bożą i wiarę w Jezusa Chrystusa, a nie przez uczynki czy zasługi. Podkreślał prymat Pisma Świętego jako jedynego źródła wiary.
Czemu sprzeciwiał się Marcin Luter?
Marcin Luter sprzeciwiał się między innymi sprzedaży odpustów, nadmiernemu autorytetowi papieża i tradycji kościelnej, która jego zdaniem odbiegała od nauk biblijnych. Kwestionował również znaczenie wielu sakramentów i pośrednictwo kapłanów.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Luter
